Kükürdün torpaqda rolu

Təsəvvür edin ki, sahənizdə torpaq qələvidir: pH yüksəlib və bitkilər torpaqdan qida maddələrini lazımi səviyyədə mənimsəyə bilmir. Yarpaqlar solğun görünür, verdiyiniz gübrələrin təsiri isə zəif hiss olunur. Torpaq analizində pH göstəricisi 8-ə yaxın və ya daha yüksək çıxır. Belə hallarda torpağın reaksiyasını normaya salmaq üçün ən çox istifadə olunan vasitələrdən biri kükürddür.

 

Kükürd torpaqda nə edir?

Kükürd torpağa düşən kimi ərimir və ya suda həll olmur. Torpağa səpildikdə bir müddət sadəcə sarı toz şəklində qalır. Onun təsiri torpağın daxilində gedən bioloji proseslər nəticəsində baş verir.

Torpaqda yaşayan xüsusi bakteriyalar — Thiobacillus — kükürdü tədricən oksidləşdirir. Bu proses zamanı torpaqda az miqdarda turşu əmələ gəlir və nəticədə pH aşağı düşür.

 

pH normallaşdıqca:

qida maddələri bitkilər üçün daha əlçatan olur;

torpağın işləkliyi yaxşılaşır;

bitkilər daha sağlam və balanslı inkişaf edir.

 

“Niyə kükürd aylarla əriməmiş kimi qalır?”

Fermerlərin ən çox verdiyi suallardan biri budur. Bəzən 4–5 ay keçməsinə baxmayaraq, kükürd hələ də torpaqda sarı toz kimi görünür. Bu, onun təsir etmədiyi anlamına gəlmir. Sadəcə olaraq, kükürdün parçalanması üçün lazımi şərait formalaşmayıb.

 

Kükürdün oksidləşməsi üçün üç əsas şərt mütləqdir:

Nəm – quru torpaqda bakteriyalar fəaliyyət göstərmir.

İstilik – soyuq mövsümdə proses çox zəif gedir.

Havalanma – sıxılmış və ağır torpaqlarda bakteriyaların fəaliyyəti ləngiyir.

 

Bu şərtlər yoxdursa, kükürd çox gec parçalanır və fermerə elə gəlir ki, “kükürd işləmədi”. Əslində isə proses sadəcə təbiətin ritmi ilə, yavaş-yavaş gedir.

Kükürd “yanmır”, “ərimir” və “həll olmur” — o, mikroorqanizmlər tərəfindən tədricən çevrilir. Buna görə də quru, soyuq və ya ağır torpaqlarda kükürd 5–6 ay ərzində belə səthdə görünə bilər.

 

Hansı pH göstəricilərində kükürd tövsiyə olunur?

Torpaq analizində aşağıdakı nəticələr varsa, kükürd tətbiqi məqsədəuyğundur:

pH 7.8 və yuxarıdırsa – torpaq artıq qələviləşməyə başlayıb.

pH 8.0–8.5 arasındadırsa – kükürd torpağı normallaşdırmaq üçün çox effektivdir.

pH 8.5-dən yuxarıdırsa – kükürdün verilməsi vacibdir və pH-ın aşağı düşməsinə ciddi kömək edir.

Qısa desək: pH yüksəkdirsə, kükürd torpağın əsas silahıdır.

 

Kükürdün daha tez təsir göstərməsi üçün tövsiyələr

Kükürdü torpağın səthində saxlamayın, yüngül şəkildə torpağa qarışdırın.

Torpağı mümkün qədər nəm saxlayın.

Torpağın havalanmasını yaxşılaşdırın (yüngül kultivasiya, şum).

Üzvi maddələrin verilməsi bakteriyaların aktivliyini artırır.

İstəyə görə kükürd oksidləşdirən bakteriya preparatlarından istifadə edin — bu, prosesi xeyli sürətləndirir.

 

Daha sürətli nəticə üçün alternativlər

Amonyum sulfat tətbiq edin — həm azot, həm də kükürd verir və torpağı tədricən turşulaşdırır.

Mikro (toz halında) kükürd istifadə edin — iri dənəli kükürdə nisbətən daha tez oksidləşir.

Thiobacillus bakteriya inokulyantları əlavə edin — kükürdün parçalanmasını sürətləndirir.

 

Kükürd hansı mövsümdə verilməlidir?

Kükürdün təsiri temperaturdan və rütubətdən birbaşa asılıdır. Ona görə də düzgün vaxt seçimi çox önəmlidir.

Yazın əvvəli (fevral–mart) – ən ideal dövr.

Torpaq isinməyə başlayır, bakteriyalar aktivləşir və kükürd işləməyə başlayır. Bitkilər əkilənə qədər pH tədricən yumşalır.

 

Payız (sentyabr–oktyabr) – uyğun vaxtdır

Yağışlar torpağı nəm saxlayır, oksidləşmə başlayır. Qışda proses zəifləsə də, yazda pH artıq aşağı olur.

 

Yay – suvarma varsa mümkündür

Torpaq isti olduqda bakteriyalar aktiv olur, lakin torpaq qurudursa proses dayanır. Suvarılan sahələrdə yayda da effekt verir.

 

Qış – effekt yoxdur

Torpaq soyuqdur, bakteriyalar passivdir. Qışda verilən kükürd yalnız yazdan sonra təsir göstərməyə başlayır.

 

Kükürdün gec işləməsinin əsas səbəbləri

Torpağın soyuq olması

Rütubətin azlığı

Thiobacillus bakteriyalarının torpaqda az olması

Kükürdün iri dənəli olması

Kükürdün torpağa qarışdırılmaması

 

Torpaq növünə görə norma

Qumlu torpaqlar – kükürd daha tez təsir edir, az norma kifayətdir.

Gilli və ağır torpaqlar – oksidləşmə çətin getdiyi üçün daha yüksək norma tələb olunur.

Əgər torpaq analizində pH 7.8-dən yuxarıdırsa, kükürd tətbiqi artıq zərurət sayılır.

 

Nəticə

Torpağın pH göstəricisi yüksəldikdə bitkilər qida maddələrini düzgün mənimsəyə bilmir və gübrələr sanki təsirsiz qalır. Kükürd bu problemi təbii və davamlı şəkildə həll edən vasitədir.

Düzgün norma seçildikdə, uyğun mövsümdə və düzgün texnika ilə tətbiq edildikdə torpağın reaksiyası yumşalır, mikroelementlər açılır və bitkilərin inkişafı nəzərəçarpacaq dərəcədə yaxşılaşır.

Kükürd dərman deyil — təbiətin ritmi ilə işləyən bir mexanizmdir. Torpağın tipi, rütubəti və fəsil nəzərə alındıqda təsiri maksimum olur. 



Gülnarə Abbasova  - Aqronom konsultant