Bağınızdakı problemin səbəbi su ola bilərmi?

Erkən yaz aylarında bağ ümidverici görünür. Ağaclar vegetasiya mərhələsinə daxil olur, şirə hərəkəti aktivləşir, fermer gübrələmə aparır, mühafizə tədbirlərini planlaşdırır və yüksək məhsul gözləyir.
Lakin zaman keçdikcə gözləntilər özünü doğrultmur. Bitkilərin inkişafı zəifləyir, yarpaqlar solğun rəng alır, çiçəklər tökülür, meyvələr xırda qalır. Belə hallarda səbəb adətən gübrə çatışmazlığında və ya xəstəliklərdə axtarılır. Nəticədə daha çox azot tətbiq edilir, kimyəvi mübarizə tədbirləri artırılır və xərclər yüksəlir.
Halbuki problemin mənbəyi çox vaxt başqa yerdə — suvarma suyunda olur. Suvarma suyu əksər hallarda neytral faktor kimi qəbul edilir: əsas şərt onun mövcud olmasıdır. Lakin əslində bu su müxtəlif duzların məhluludur və uzunmüddətli istifadə zamanı torpağa ciddi təsir göstərir. Suyun kimyəvi tərkibi əlverişli olmadıqda, zamanla torpağın xüsusiyyətləri və kök sisteminin fəaliyyəti dəyişir.

Azərbaycanın bir çox bölgəsində suyun reaksiyası qələvidir. Bu isə o deməkdir ki, su ilə birlikdə torpağa hidrokarbonatlar daxil olur və pH səviyyəsi yüksəlir. Nəticədə torpaq tədricən qələviləşir. Bu isə praktikada qida elementlərinin mənimsənilməsinə birbaşa təsir edir. Qələvi mühitdə fosfor bitki üçün əlçatmaz formaya keçir. Dəmir, sink və bor kimi mühüm mikroelementlər isə bitkilər tərəfindən çətin mənimsənilir. Halbuki bu elementlər yarpaq rəngi, vegetativ inkişaf və meyvə əmələ gəlməsi üçün həyati əhəmiyyət daşıyır.
Fermer yarpaqların saraldığını müşahidə etdikdə bunu çox vaxt azot çatışmazlığı kimi qiymətləndirir və gübrə normasını artırır. Lakin problem aradan qalxmır, çünki mövcud şəraitdə kök sistemi qida maddələrini mənimsəyə bilmir.

Digər mühüm məsələ duzların yığılmasıdır. Onların miqdarı ilkin mərhələdə yüksək görünməsə də, davamlı suvarma nəticəsində torpaqda toplanır. Bu isə torpağın suyu saxlama və bitkiyə ötürmə qabiliyyətini zəiflədir. Nəticədə paradoksal vəziyyət yaranır: suvarma aparılsa da, bitki quraqlıq stresi yaşayır. Xüsusilə natriumun yüksək olması torpaq üçün ciddi problem yaradır. Bu halda torpağın strukturu pozulur, sıxlaşma baş verir, torpaq yapışqan hala gəlir və hava keçiriciliyi azalır. Suvarmadan sonra su ya səthdə qalır, ya da torpağa çətin nüfuz edir. Belə şəraitdə kök sistemi zəif inkişaf edir və oksigen çatışmazlığı ilə üzləşir.

Bəzi hallarda, xüsusilə artezian və quyu sularında xlorun miqdarı da yüksək olur. Kiçik konsentrasiyalarda bu, nəzərə çarpmaya bilər, lakin zamanla yığılaraq bitkilərə mənfi təsir göstərir və məhsuldarlığı azaldır.
Bu proseslər qısa müddətdə deyil, mərhələli şəkildə baş verir. Bir mövsümdə kəskin problem kimi özünü göstərməsə də, bir neçə ildən sonra bağın ümumi məhsuldarlığında ciddi azalma müşahidə olunur.
Məhz buna görə suvarma suyunun analizi müasir bağçılıqda vacib, lakin çox vaxt nəzərdən qaçan amillərdən biridir. Əsas göstəricilərin — pH, ümumi duzluluq, natrium, xlor və hidrokarbonatların təyini torpaqda gedən prosesləri anlamağa və gübrələrin niyə effektiv olmadığını izah etməyə imkan verir.
Müsbət cəhət ondan ibarətdir ki, bu problemlərin həlli mümkündür. Su qələvidirsə, onun turşulaşdırılması pH səviyyəsini aşağı salır və qida elementlərinin mənimsənilməsini yaxşılaşdırır. Natriumun yüksək olduğu hallarda gips tətbiqi torpaq strukturunun bərpasına kömək edir. Duzların yığılması zamanı isə yuyucu suvarma tədbirləri ilə onların kök zonasından uzaqlaşdırılması təmin olunur.
Eyni zamanda, orqanik maddələrin — peyin və kompostun tətbiqi torpağın strukturunu yaxşılaşdırır və duzların mənfi təsirini azaldır.
Ən vacib məqam ondan ibarətdir ki, gübrə normasının artırılması problemi həll etmir. Əksinə, bu, çox vaxt torpağa əlavə yük yaradır. Daha düzgün yanaşma əvvəlcə kök sisteminin normal fəaliyyəti üçün optimal şərait yaratmaq, daha sonra isə qidalanmanı tənzimləməkdir.

Təcrübə göstərir ki, suyun keyfiyyəti normallaşdırıldıqdan sonra müsbət dəyişikliklər qısa müddətdə müşahidə olunur. Yarpaqların rəngi yaxşılaşır, bitkilərin inkişafı sürətlənir, meyvə əmələ gəlməsi artır. Ən əsası isə tətbiq olunan gübrələr real effekt verməyə başlayır.

Beləliklə, su yalnız rütubət mənbəyi deyil. O, torpaq mühitini formalaşdıran və məhsuldarlığa birbaşa təsir göstərən əsas amillərdən biridir. Bu amil nəzərə alınmadıqda, ən düzgün aqrotexniki tədbirlər belə gözlənilən nəticəni verməyə bilər.