Azot gübrələrinin effektivliyi nədən asılıdır?

Fermerlər gübrə seçərkən çox vaxt sadə bir prinsipə əsaslanırlar: azot faizi nə qədər yüksəkdirsə, gübrə bir o qədər yaxşı hesab olunur. Lakin praktikada bu yanaşma əksər hallarda əlavə xərclərə və gözlənilən nəticənin əldə olunmamasına səbəb olur. Burada əsas amil yalnız azotun miqdarı deyil, onun hansı formada olması, torpaqda necə davranması və bitki tərəfindən nə dərəcədə mənimsənilməsidir.

Gəlin ən çox istifadə olunan üç azot gübrəsinə nəzər salaq.

Karbamid — 46% azot

Karbamid ən yüksək azot konsentrasiyasına malik gübrələrdən biridir. Tərkibindəki azot amid formasında olduğuna görə bitki tərəfindən dərhal mənimsənilmir və əvvəlcə torpaqda müəyyən çevrilmə prosesindən keçməlidir. İsti hava şəraitində və qələvi torpaqlarda, xüsusilə səthi tətbiq zamanı, azotun bir hissəsi ammonyak şəklində itkiyə məruz qala bilər. Düzgün tətbiq edildikdə yüksək effektivlik göstərsə də, yanlış tətbiq olunduqda itki riski ən yüksək olan gübrələrdən hesab edilir.

Ammonium nitrat (selitra) — 34–35% azot

Bu gübrənin tərkibində azot həm nitrat, həm də ammonium formasında mövcuddur. Nitrat forması sürətli təsir göstərir, ammonium forması isə daha sabit və uzunmüddətli qidalanmanı təmin edir. Bu xüsusiyyətinə görə ammonium nitrat həm operativ, həm də davamlı təsir effekti yaradır və xüsusilə bitkinin erkən inkişaf mərhələlərində yüksək səmərəlilik nümayiş etdirir. Lakin intensiv suvarma və ya güclü yağıntılar zamanı nitrat formasındakı azotun yuyulma ehtimalı mövcuddur.

Ammonium sulfat — 20–21% azot

Azotun miqdarı digər gübrələrlə müqayisədə daha aşağı olsa da, onun torpaqda sabitliyi daha yüksəkdir. Bundan əlavə, tərkibində kükürd elementi də mövcuddur. Ammonium sulfatın ən mühüm xüsusiyyətlərindən biri torpağın reaksiyasını turş istiqamətdə dəyişməsidir. Bu xüsusiyyət qələvi torpaqlarda fosforun və bir sıra mikroelementlərin bitkilər üçün əlçatanlığını artıraraq qidalanma şəraitini yaxşılaşdırır.

Vizual fərqlər:

Nəzərə almaq lazımdır ki, gübrənin tərkibində azot faizinin yüksək olması onun avtomatik olaraq daha effektiv olması demək deyil. Əsas rol azotun formasına məxsusdur, çünki məhz bu amil onun torpaqda davranışını və bitki tərəfindən mənimsənilmə səviyyəsini müəyyən edir. Eyni zamanda torpağın reaksiyası, yəni pH göstəricisi də böyük əhəmiyyət daşıyır. Xüsusilə qələvi torpaqlarda bəzi qida elementləri bitkilər üçün əlçatmaz formaya keçə bilər. Buna görə də eyni norma ilə tətbiq edilən gübrə müxtəlif sahələrdə fərqli nəticələr göstərə bilər.

Praktik yanaşmada əsas məqsəd mövcud şəraitə uyğun düzgün gübrə seçimini həyata keçirməkdir. Bitkinin qısa müddətdə qida elementinə ehtiyacı olduqda və sürətli təsir tələb edildikdə ammonium nitrat daha uyğun seçim hesab olunur. Yüksək konsentrasiyalı azot mənbəyinə ehtiyac yarandıqda karbamid tətbiq edilə bilər, lakin bu zaman düzgün tətbiq texnologiyasına ciddi əməl olunmalıdır. Qələvi torpaqlarda isə ammonium sulfat daha səmərəli nəticə verir, çünki torpağın reaksiyasını müəyyən qədər tənzimləyərək qida elementlərinin bitki üçün əlçatanlığını artırır.

Nəticə etibarilə, uğur çox gübrə verməkdə deyil, şəraitə uyğun gübrəni düzgün seçməkdə və onu düzgün tətbiq etməkdədir.

Gülnarə Abbasova  - Aqronom konsultant